تهیه جهیزیه به عهده کیست؟ | وکلای ایران - 12 آذر 1404
- خانه
- تهیه جهیزیه به عهده کیست؟ | وکلای ایران - 12 آذر 1404
در این مقاله بررسی میکنیم که جهیزیه از نظر قانون و عرف بر عهده چه کسی است، مالکیت جهیزیه با چه کسی است، انتقال و استرداد آن چگونه انجام میشود و چرا تهیه سیاهه جهیزیه اهمیت زیادی دارد. اگر درباره حقوق قانونی جهیزیه دچار ابهام یا اختلاف هستید، این مطلب به شما کمک میکند شناخت دقیقی از قوانین داشته باشید.
جهیزیه به مجموعه وسایل و اسبابی گفته میشود که برای آغاز زندگی مشترک استفاده میشود. مطابق قانون مدنی، تهیه این وسایل بر عهده مرد است؛ زیرا قانونگذار در ماده ۱۱۰۷ قانون مدنی، وسایل زندگی را جزئی از نفقه زن دانسته و پرداخت نفقه را تکلیف شوهر معرفی کرده است. بنابراین از دیدگاه قانونی، زن هیچ الزامی برای تهیه جهیزیه ندارد و عدم آوردن جهاز نیز حق او را مخدوش نمیکند.
ازدواج یک سنت پسندیده است و قوانین مرتبط با آن در قانون مدنی و قانون حمایت از خانواده، با توجه به شرع و نیازهای جامعه وضع شدهاند. زن و مرد پس از عقد نکاح موظف به رعایت این قوانین هستند و شناخت دقیق آنها، از بروز بسیاری از اختلافات خانوادگی جلوگیری میکند.
تهیه جهیزیه یکی از موضوعاتی است که معمولاً در جریان عقد نکاح مطرح میشود و به دلیل سوءتفاهمها و اختلاف سلیقهها، گاهی منجر به تنش میان خانوادهها میگردد. به همین دلیل قانونگذار، تکلیف این موضوع را مشخص کرده است تا زوجین بدانند چه کسی موظف به تهیه جهیزیه است و حدود مسئولیت هر طرف چیست.
در این مقاله به صورت کامل توضیح داده میشود:
قانون جهیزیه چیست؟
تهیه جهیزیه بر عهده چه کسی است؟
وضعیت جهیزیه با سیاهه و بدون سیاهه
مسئولیت هزینه حمل و نقل جهیزیه
آیا دختر (زن) موظف است جهیزیه را به منزل همسر ببرد؟
این مطالب به شما کمک میکند پیش از ازدواج یا در زمان بروز اختلاف، با آگاهی کامل از حقوق قانونی خود اقدام کنید.
برای پاسخ به پرسش «جهیزیه چیست؟» ابتدا باید توجه داشت که در هیچ یک از قوانین ایران، واژه جهیزیه بهطور مستقیم به کار نرفته است. با این حال، ماده ۱۱۰۷ قانون مدنی در زمان تعریف نفقه زن، وسایل و اسباب مورد نیاز زندگی را از مصادیق نفقه دانسته و به همین دلیل، جهیزیه نیز در زمره حقوق مالی زن قرار میگیرد.
به بیان ساده، جهیزیه شامل تمام وسایل ضروری برای شروع زندگی مشترک است؛ وسایلی که زوجین با توجه به قانون یا عرف، ممکن است توسط یک طرف یا هر دو تهیه شود. هدف از تهیه جهیزیه، فراهمکردن امکانات اولیه برای آغاز زندگی مشترک زیر یک سقف است.
جهیزیه میتواند شامل هر یک از وسایل ضروری زندگی باشد، مانند:
یخچال، گاز و سایر لوازم آشپزخانه
فرش، مبل و سرویس خواب
وسایل پذیرایی و تجهیزات برقی
دیگر ابزار و وسایل مورد نیاز برای شروع یک زندگی مستقل
نوع و تعداد این وسایل در قانون تعیین نشده و زوجین میتوانند بر اساس نیاز و توان مالی خود، اقلام مورد نظر را انتخاب و تهیه کنند.
بر اساس قانون، وسایلی که شوهر تهیه میکند، باید متناسب با شأن و وضعیت اجتماعی زن باشد. در صورت اختلاف، تشخیص این موضوع بر عهده کارشناس رسمی دادگستری قرار میگیرد. این موضوع از بروز بسیاری از اختلافات در ابتدای زندگی جلوگیری کرده و معیار مشخصی برای رعایت حقوق زن ارائه میدهد. در ادامه، به طور کامل بررسی میکنیم که تهیه جهیزیه بر عهده چه کسی است و قانون در اینباره چه میگوید.
یکی از متداولترین پرسشهای خانوادهها در آستانه ازدواج این است که طبق قانون جدید، تهیه جهیزیه بر عهده چه کسی است؟ برای پاسخ دقیق، باید به مواد قانونی مرتبط در قانون مدنی مراجعه کرد؛ چرا که همین مواد، مبنای تعیین مسئولیت درخصوص جهیزیه محسوب میشوند.
ماده ۱۱۰۷ قانون مدنی، نفقه را شامل تمام نیازهای متعارف و متناسب با وضعیت زن میداند؛ مواردی مانند:
مسکن
پوشاک
غذا
اثاثیه منزل
هزینههای درمانی و بهداشتی
خادم در صورت نیاز یا عادت
بر اساس این ماده، جهیزیه نیز از مصادیق نفقه محسوب میشود؛ یعنی یکی از مهمترین حقوق مالی زن که تهیه آن بر عهده مرد گذاشته شده است.
بنابراین مطابق قانون جدید و برداشت حقوقی از ماده ۱۱۰۷:
زن هیچ تکلیفی برای خرید جهیزیه ندارد.
اگر مرد اقدام به تهیه وسایل زندگی نکند یا وسایل تهیهشده متناسب با شأن زن نباشد،
زن ملزم به تمکین نیست،
میتواند از شروع زندگی زیر یک سقف خودداری کند،
و حتی حق مطالبه نفقه را نیز خواهد داشت.
البته قانون، مانعی برای توافق زوجین نگذاشته است؛ بنابراین:
زن و مرد میتوانند با توافق، بخشی از جهیزیه یا تمام آن را به صورت مشترک تهیه کنند.
در بسیاری از خانوادهها، تهیه جهیزیه توسط زن عرفی است، نه قانونی.
اما در صورت اختلاف، حکم قانون بر عرف مقدم است و مسئولیت اصلی همچنان با مرد خواهد بود.
اگرچه قانون بهصراحت تهیه جهیزیه را بر عهده مرد قرار داده است، اما در عرف بسیاری از مناطق ایران این مسئولیت متفاوت اجرا میشود. بر اساس عرف رایج، خانواده دختر معمولاً بخش عمده یا تمام جهیزیه را تهیه میکنند و این موضوع سالهاست که به عنوان یک رسم اجتماعی پذیرفته شده است.
با این حال، این عرف در مناطق مختلف کشور یکسان نیست:
در بسیاری از شهرها: تأمین جهیزیه بر عهده دختر و خانواده اوست.
در برخی مناطق: تهیه جهیزیه میان زن و مرد به صورت مشترک انجام میشود.
در مناطق خاص مانند کردستان: خرید تمامی اسباب و اثاثیه خانه معمولاً بر دوش مرد و خانواده اوست.
با وجود این تفاوتهای فرهنگی، باید توجه داشت که قانون معیار اصلی است. مطابق ماده ۱۱۰۷ قانون مدنی، نفقه شامل تمام نیازهای زن از جمله وسایل و لوازم زندگی است، بنابراین از نظر قانونی، تهیه جهیزیه بر عهده مرد است و زن هیچ الزام قانونی در این زمینه ندارد.
از آنجا که جهیزیه از نظر قانون، جزء اموال شخصی زن محسوب میشود، او در هر زمان—even قبل از طلاق، هنگام بروز اختلاف، یا پس از جدایی حق دارد جهیزیه خود را از منزل همسر خارج کند. هیچ الزام قانونی وجود ندارد که زن برای بردن جهیزیه از شوهر اجازه بگیرد، زیرا مالکیت این اموال بهطور کامل متعلق به اوست.
برای جلوگیری از هرگونه اختلاف و اتهامات احتمالی، توصیه میشود زن هنگام انتقال جهیزیه موارد زیر را رعایت کند:
همراه داشتن چند شاهد معتمد هنگام ورود به منزل شوهر
تهیه فهرست دقیق وسایل (سیاهه) هنگام خروج
امضای فهرست توسط شهود جهت جلوگیری از ادعای سوءاستفاده یا بردن اموال غیر
در صورت نیاز، حضور کلانتری یا دستور مرجع قضایی نیز میتواند امنیت و رسمیت بیشتری ایجاد کند
این اقدامات باعث میشود انتقال جهیزیه بدون تنش انجام شود و در صورت بروز اختلاف، اسناد و اظهارات شهود به کمک زن بیاید.
یکی از موضوعات مهم در اختلافات مربوط به جهیزیه، وجود یا نبود سیاهه جهیزیه (فهرست اموال) است. سیاهه، سندی است که در آن تمامی وسایل متعلق به زن با جزئیات کامل نوشته شده و معمولاً توسط داماد امضا میشود.
در صورتی که سیاهه وجود داشته باشد:
اثبات مالکیت زن بسیار ساده است.
مرد نمیتواند نسبت به وسایل موجود در سیاهه ادعای مالکیت کند.
دادگاه در اختلافات، به سیاهه استناد میکند و زن میتواند به سرعت و بدون دردسر جهیزیهاش را پس بگیرد.
به همین دلیل توصیه میشود حتماً پیش از عروسی یا هنگام ورود جهیزیه به منزل شوهر، سیاهه تهیه شود.
در صورت نبود سیاهه، زن همچنان مالک جهیزیه است اما برای اثبات آن باید مدارک یا شواهد ارائه دهد. مانند:
فاکتور خرید به نام زن یا خانواده او
شهادت افرادی که از تهیه جهیزیه اطلاع دارند
عکس یا فیلم از لحظه چیدمان جهیزیه
در این حالت، روند دادرسی دشوارتر و زمانبرتر خواهد شد، اما قانون همچنان مالکیت زن را به رسمیت میشناسد.
از نظر قانونی، چون جهیزیه اموال زن محسوب میشود، هزینه حملونقل آن (چه هنگام ورود به منزل شوهر و چه هنگام خروج از آن) بر عهده زن است؛ مگر اینکه زوجین با هم توافق دیگری داشته باشند.
با این حال:
در عرف بسیاری از مناطق، مرد هنگام بردن جهیزیه به خانه مشترک، هزینه حمل را پرداخت میکند.
در صورتی که اختلافی پیش بیاید، قانون بر عرف مقدم است و زن باید هزینه انتقال را بپردازد، زیرا این اموال متعلق به اوست.
از نظر قانونی، زن هیچ تکلیفی برای آوردن جهیزیه به خانه شوهر ندارد.
چرا؟
زیرا مطابق ماده ۱۱۰۷ قانون مدنی، تهیه وسایل زندگی بر عهده مرد است و زن حتی اگر هیچ وسیلهای به منزل مشترک نبرد، مرتکب تخلف نشده و حق او تضییع نمیشود.
اگر مرد جهیزیهای متناسب با شأن زن تهیه نکرده باشد، زن نه تنها ملزم به تمکین نیست بلکه حق دارد نفقه نیز مطالبه کند.
آوردن جهیزیه توسط زن یک رسم عرفی است، نه یک الزام قانونی.
بنابراین، ورود یا عدم ورود جهیزیه به خانه شوهر کاملاً اختیاری است و بستگی به توافق زوجین یا خواست خانوادهها دارد.
مسئله مالکیت جهیزیه یکی از موضوعات رایج و حساس در زمان طلاق یا بروز اختلافات خانوادگی است. بسیاری از مشکلاتی که در این زمینه ایجاد میشود، به دلیل نداشتن سیاهه جهیزیه یا فقدان مدارک کافی برای اثبات مالکیت زن بر لوازم زندگی است. به همین دلیل توصیه میکنیم از ابتدای زندگی مشترک، فهرست دقیق جهیزیه را تهیه کرده و آن را به امضای همسر و خانواده او برسانید. این کار در آینده، روند اثبات مالکیت و استرداد جهیزیه را بسیار سادهتر و سریعتر خواهد کرد.
اگر در حال حاضر برای اثبات مالکیت جهیزیه، بازپسگیری آن یا اختلافات مربوط به سیاهه با مشکلی روبهرو هستید، بهترین راه این است که با یک وکیل متخصص در حوزه خانواده مشورت کنید. وکلای باتجربه قادرند با استناد به قوانین و مدارک موجود، از حقوق شما بهطور کامل دفاع کنند.
برای دریافت راهنمایی دقیق، میتوانید از خدمات وکلای برجسته فعال در پلتفرم وکلای ایران استفاده کنید.
لیست وکلای متخصص در زمینه خانواده و جهیزیه، کلیک کنید.
۰۹۱۲۲۲۵۹۰۷۴ – ۰۹۱۲۵۱۸۵۰۲۷
